صحبت منوروف

اوزبیکستان حقیده

نوروزبیره می

صاحبقران امیرتیمورنینگ سرلیک اوزوگی

|
|
۱۲
سرطان
۱۳۹۱

 

 

صاحبقران امیرتیمورنینگ سرلیک اوزوگی تقدیری

اوزوک، امریکا متروپولیتن موزیمیده سقلنماقده

اوزوک حقیده بیرینچی مقاله "جهان ادبیاتی" مجله سی  نینگ 2006 ییل 2 سانی 118 نچی بیتیده نشربولگن ایدی. اوشبو مقاله، ایکی مقاله نینگ قیسقرتیریلگن شکلیده اوقوچیلریمیز دقت و اعتباریگه حواله ایتیلماقده. بیرینچی مقاله ده تخمین قلینگن معلومات لرگه کوره اوزوک نینگ قه ییرده ایکنلیگی خصوصیده و قنداق قیلیب افغانستان نینگ سابق پادشاهی ظاهرشاه نینگ قولیگه توشگنلیگی توغریسیده انیقلیک کیتیریلگن ایدی. کیینچه انیق معلوماتلرگه کوره اوزوک امریکا نینگ نیویارک شهریده گی متروپولیتین موزیمیده سقله نیب تورگنلیگی و قنداق قیلیب اوییرگه باریب قالگنلیگی و اونینگ تاپیلیشی و تقدیری حقیده 2 نچی مقاله ده تولوق معلوماتلرنی سیز عزیزاوقوچیلردقت و اعتبارینگیزگه حواله ایتماقچیمیز .
امیرتیمورکوره گان ییگیرمه ( 21 ) یاشیده قطب الاقطاب زین الدین ابوبکرگه ارادت قولینی بیردیم . شیخ کمریم نی شاهلیک یاغدوسی بیلن باغله دی. اوزباش کییمنی باشیمگه قویدیلر و عقیق کوزلی بیراوزوک بیردیلر،اونینگ کوزیگه (راستی رستی)  (کوچ عدالتده) نقش قلینگن ایدی. دیدیلرکی یقین کونلرده دولت تانگی یاریشه دی، منینگ کونگلیم غه عیان قیلیندی که محمد اولادیدن بیرکیشی سینگه مدد گار بوله دی، حاضراونینگ کوریشینگ معقول ایمس، کیینراق کوره سن(منبع، 25 بیت).       تاریخدن معلوم که 1405 ییل 18 فبروری 17 شعبان 807 هجری ییل چهارشنبه کیچه سی شام بیلن خفتن نمازاراسیده صاحبقران امیرتیموروفات ایته دی . اونینگ جسدی

سمرقند گه جونه تیب یوباریلیشی عرفه سیده م.. .قع الاولیا، سرای ملک خانم، امیرشاه ملک،  امیرشیخ، نورالدین لرکینگاش قیلیب، سلطنت حکمداری نینگ مهرلیک اوزوگی، قیلیچ و آتینی خراسان پایتختی هرات شهریده شاهرخ میرزا اختیاریگه بیریش حقیده کیلیشیب آلینه دی . صاحبقران امیرتیموراوزوگی شوندن کیین شاهرخ میرزا وسلطان حسین بایقرا قولیگه توشگن .                                                                                                  اوتگن عصرده روی بیرگن واقعه و حادثه لرطفیلی هراتده سلطان حسین بایقرا مقبره سی قازیلگن پیتیده اونینگ برماغیدن اوزوک نینگ تاپیلگنی و اونینگ افغانستان حکمداری محمد ظاهرشاه گه تقدیم ایتیلگنی بیرگروه عالملرتمانیدن تصدیقلنگن . کیینچه بو قیمت بها اوزوک سردار محمد داود قولیگه توشیب و اونینگ سراییدن اوغیرله نیب آسترالیا گه باریب قالگه نی حقیده حکایه قیلگن ایدیک . صاحبقران نینگ مبارک اوزوگی شوندن کیین هم کوپ سرگذشتلرنی باشیدن کیچیرگن . مذکورسانده گی مقاله ده اوزوک نینک قندای قیلیب امریکا ایالتلری میتروپولیتن موزیمیگه کتته پول بهاسیده ساتیلگن لیگی حقیده هم انیق معلومات لربیریلگن . امیرتیمورحضرتلری نینگ حیرت آورسرلیک اوزوکلری    حقیده بو کونده کیلیب ینگی معلوماتلرعیان بولدی. چونکه قیمت بها دردانه اوزوک اوزبیکستان نینگ تاریخی یادگارلیکلریدن بیری بولیب تاریخ زرورقلریده تینگ سیزمثالی کوریلمه گن نایاب تاپیلمه دیر . صاحبقران امیر تیمور گه تیگیشلی بولگن اویمه کارنقشلی طلا کاراوزوک نینگ حلقه لی کوزیگه نفریت (یشم) تاشی اورنه تیلگن و حلقه لراوستیگه نسخ خطیده (راستی رستی) (کوچ عدالت ده دور) دیب یازیب قوییلگن . ایتگنیمیزدیک اوشبو تاریخی اوزوک بو کونگی کونده امریکا ایالت لری نینگ میتروپولیتین موزیمیده سقلنماقده.                                                                              1965 ییل هرات شهریده خواجه عبدالله انصاری نینگ تولد تاپگن مینگ ییل لیگینی نشانلش مناسبتی بیلن اوتگزیلگن جهان خلق آرا قولیازمه لرعلمی  انجمنیده سلطان حسین بایقرا و امیرعلی شیرنوایی قبرلرینی آچیب تیگیشلی تدقیقاتلراوتکزیش حقیده قرار قبول قیلیندی .
اوشبو قرارگه اساسآ رضا مایل هروی، اکادمیسین عبدالحی حبیبی، استاد خلیل للله خلیلی، اکادمیسین پروفیسورصلاح الدین سلجوقی، دکتورعبدالواحد جوزجانی و باشقه بیرنیچه چیت ایل لیک عالم لرجمعیده اوزبیکستاندن شیخ ایشان بابه خان ضیاوالدین هم اشتراک ایتگن ایدیلر . قبرلرآچیلیب تدقیقاتلرآلیب باریلدی . شونده سلطان حسین بایقرا نینگ چپ قول کورستکیچ برماغیدن غرایب اوزوک تاپیشدی . اوزوک نینگ حلقه سیگه امیرتیمورنینگ اوچ حلقه لیک تمغه سی (راستی رستی) (کوچ عدالتده دور) سوزلری اوییب یازیلگن ایکن. اوقوچیلرگه معلوم که امیرتیمونینگ اوزوگیده اوشبوسرلی سوزلریازیلگن ایدی.
اوشبو نایاب اوزوکنی تنیقلی افغانستانلیک عالم استاد خلیل الله خلیلی افغانستان پادشاه سی محمد ظاهر شاه گه ساوغه قیلگن . اوزوک 1973 ییل گه چه سقله نیب کیلگن. امامحمد ظاهرشاه ایتالیا گه رسمی سفر بیلن بارگنده افغانستان تختینی سردارمحمد داود ایگللیدی.   افغانستانده یوز بیرگن حادثه طفیلی رومده استقامتگه مجبوربولیب قالگن شاه 1974ییل 27 می داود خان نامیگه اوشبو مضمونده مکتوب یوللیدی:
عالیقدرمحمد داود خان عالی جناب لریگه!
نهایت صمیمی قیزغین سلاملریمنی سیزگه یو لله ب، برچه ارکان دولتلرینگیزبیلن سیزگه ساغلیک - سلامتلیک، اوزاق عمرو کیله جک ایشلرینگیزده اولکن یوتوقلرتیلب، قان قرینداشلرینگیز نامیدن قوییده گی التماس نامه بیلن مراجعت ایته من. البته کمیننگیز حرمت و التماسینی بجا ایتگی سیز/.مت. مینینگ ایش جاییمده سلطان حسین بایقرا دن قالگن بیردانه نادر قولیازمه و بیر دانه قیمت بها اوزوکنی مینگه یوبارسنگیزبس دیب امید قیله من. مینگه باشقه ملک و دولت کیره ک ایمه س. سیزگه حرمت و احترام بیلن محمد ظاهر .
روم 1353 هجری شمسی ییل 7 جوزا.


شو اورینده اوز- اوزیدن طبیعی سوال توغیله دی، خوش اگربواوزوک امیرتیموردولت مهری بولسه قندای قیلیب او سلطان حسین بایقرا قولیگه توشیب قالگن ؟
جهانده گی کوپچیلیک آثارعتیقه لربیلن شغللنوچی عالملردن بعضیلری بو اوزوکنی سلطان حسین بایقرانینگ شخصی مهری دیب تعریفلیدیلر. قندای بولگنده هم بو اوزوک تیموریلر  دولتی نینگ مهری صفتیده بیربی بها یاد گارلیک دیر .
محمد ظاهرشاه بیلن محمد داود نینگ یازیشمه لری دوام ایته یاتکن بیرپیتده کابلده گی (ارگ شاهی) سرایی نینگ باش قوروقچیسی جنرال محمد ضیا اوزوکنی آلیب یشیرین روشده آسترالیاگه جونه یدی.
آره دن کوپ وقت اوتمی اوزوک آسترلیا موزیملری نینگ بیریده پیدا بوله دی.
روزنامه لرده بیرین - کیتین مقاله لراعلان قیلینه دی. لیکن بو جریان اوزاق دوام ایته دی اوزوک هم، اونی آلیب کیلگن جنرال محمد ضیا هم ایزسیز یوقاله دی.
شو پیتلرده فرانسه روزنامه لری امیرتیموراوزوگی نینگ لوورموزیمیده پیدا بولیب قالگنی  حقیده یازیشه دی . مقاله لربیلن صنعت مخلص لری اوزوکنی تماشا قیلیش نیتتیده لوورموزیمیگه کیریشه دی، لیکن اولرموزیم سالونلری نینگ هیچ بیریدن اوزوکنی تاپیشه آلمیدیلر.

بیرآزاوتمه سدن مطبوعاتده شاو شو کوتریله دی، گویا که اوزوکنی بریتانیا موزیمی قولگه کیریتگن ایمیش، لیکن بو خبر اوزوک نینگ تاپیلگه نینی تصدیق له میدی.
شو بیلن امرتیمور اوزوگی حقیده گی تورلیگ خیل گپلرتینچیب قاله دی. آره دن ینه بیر ایکی ییل اوتگندن کیین، صنعت مخلصلری اوزوک نینگ نیویارکده گی میتروپولیتن موزیمیده پیدا بولیب قالگن لیگی حقیده خبر تاپیشه دیلر و بو حقده روزنامه لرهم یازه باشله یدی.
خلق آرا یونسکو مکافاتیگه ایگه بولگن عتیقه اثرلرمخلصی ازبیکستانلیک حرمتلی پیرمحمد شیرمحمد اوغلی صاحبقران امیرتیموراوزوگی نینگ باره سیده شوندی دیب یازه دی:
بنده 1995 نچی ییل واشنگتنده بولگنیمده بخارانینگ سونگی امیری سید مظفرعالم خان نینگ قیزی امیریکا آوازی رادیوسی نطاقی شکریه خانم بیلن تصادفی روشده تانیشیب قالدیم. صحبت آره سیده مین اوندن میتروپولیتن موزیمیده سقله نیب تورگن امیر تیمور نینگ اوزوگی حقیده سوره دیم.
شکریه خانم بیرمکث قیلیب شوندی دیب باشله دیلر: خبریم بار. حقیقتا هم بویوک بابا میزامیرتیموراوزوگی متروپولیتین موزیمیده سقلنماقده. مین اونینگ اوزکوزیم بیلن کوردیم. وقت تاپسنگیز موزیمگه توشیب اونی کوریب کیتینگ .
بو قیمت بها تاریخی اثرو یادگارلیک قیسی یوللربیلن نیویارک ده کیلیب قالگن ؟ دیب سوره دیم.
شکریه خانم بیر زوم جیم قالدی، سونگ حکایه نی باشله دی:
اصلیده بو اوزوک حاضرمیتروپولیتین موزیمیده ایمه س، بلکه افغانستان نینگ سابق پادشاهی محمد ظاهر شاه قولیده بولیشی کیره ک ایدی . نیمه اوچون دیسیز ؟ شونینگ اوچون کیم سلطان حسین بایقرانینگ هراتده گی سه غنه سینی تیگشیرگن افغانستان عالم لری اونینگ چپ کورسه تیش برماغیدن آلیب محمد ظاهر شاه که ساوغه قیلیشگن.
افغانستانده دولت تونته ریلیشی طفیلی اوزوک محمد داود نینیگ اختیاریگه اوتگن.
مین بوحقده ایتالیا پایتختی روم ده محمد ظاهرشاه بیلن مصاحبه قیلگن پیتیده اوندن سوره دیم. اونینگ اییتیشیچه جنرال محمد ضیا ارگده خدمت قیلیب تورگن پیتیده اوزوکنی اوغیرله ب آلیب کیینراق اونینگ آسترالیاگه آلیب کیتیب کته پولگه ساتماقچی بولگن.
شوییرده .....لوورموزیمی نینگ ماموریتی اوزوکنی ساتیب آلماقچی بولگن، لیکن بهاسیده کیلیشه المه سدن آلمه گنلر.
شوندن کیین جنرال ضیا نیویارک گه یول آله دی و بو ییرده بیرحامی تاپه دی.
آچیق و صمیمی صحبت اوچون شکریه خانمگه منتدارچیلیک بیلدیریب کون نینگ ایکینچی یرمیده نیویارک تمان یول آلدیم.
منه روپروییمده میتروپلیتین موزیمی ! استه- سیکین موزیم ایشیگینی آچه من و چوقورهیجان بیلن سالونگه کیره من. موزیم اسباب و انجاملری نینگ بیرمه – بیر کوزدن کیچره باشله ی من، نهایت اوزوکنی تاپدیم. آینه بند قوطیده سقله نه یاتگن اوزوک نی تماشا قیلرایکن من، بویوک و دانا شخص بولگن بابام امیرتیمورنی کورگندیک و اولربیلن بی واسطه ملاقات قیلگندیک بولدیم. چوقورخیالگه کیتیب اویله دیم:
آخربو اوزوک تیموریلرنینگ یخشی و یمان کونلریده همیشه گواه بولگن، نی- نی سرلیک صحبت و واقعه لرنینگ شاهدیدیر.


قالی بیرسه ایندی اوشبو اوزوک و اونینگ کیله جک تقدیری حقیده


ایریم علمی منبعلرده تیلگه آلینگن فکرلربیلن تانیشیب کوریلیک:
جهانده کوپ عالملرامیرتیمورحیاتی و اونینگ قوییب کیتگن اهمیتلی اثرلری، اوشه جمله دن فرانسه عالمی (لیوسین کیرین) و اکمل سعیدوف نینگ  "امیرتیمور و فرانسه" کتابیده هم اوشبو اوزوک حقیده سوز یوریتیلگن.
امیرتیمورگه تیگیشلی تورلی اشیالردنیانینگ کوپ بورجکلریده ساچیلیب کیتگن. شولردن بیری صاحبقران نینگ برماق لرینینگ ایزی قالگن مبارک آلتین اوزیگ و مهردیرکیم بو کون گه نیویارک نینگ مشهورمیترو پولیتین موزیمیده سقله نیب تورماقده.
ایریم منبعلرده قید ایتیلیشیچه صاحبقران نینگ قول لریده بولگن زرحل قلیچ ایران مملکتی نینگ مشهد شهریده گی موزیم ده، ساووت کییملری ایسه ترکیه نینگ استنبول شهریده گی موزیمده  و امیرتیمورتوزوکلری و میرزا اولوغ بیک نینگ (زیچ جدید کوره گانی) قولیازمه لری نینگ اصل نسخه لری فرانسه ده گی راد شیلا موزیمیده سقله نیب کیله یات گن ایکن.
مرکزی آسیا صنعتلری نینگ صنعت شناس عالملری ایچیدن جای آلگن تحقیقا تچی و عالم (رای گریوبی) نینگ (اسلام صنعتی) ناملی کتابیده اوزوک نینگ رنگلی تصویری بیریلگن.
آلتین اوزوک اویمه کارنقشلر بیلن بیزه تیلگن حلقه کوزیده نفریت (یشم) قیمت بها تاش اورنه تیلگن حلقه نینگ حاشیه سیده نسخ خطی یازووی بار . تاش جایله شگن تیگیده قندای دیرکوفی خط بیتیلگن. حاضر یازولرنی اوقیش امکانی بولمه گن چونکه حاشیه نینگ کته قسمی کورینمیدی.
معلوم که اوشبو حاشیه امیرتیمورنینگ فرانسه قرالی شارل گه یازیلگن خطیده صاحب قران مهری بارلیگی کورسه تیلگن . حقیقتا هم شرف الدین علی یزدی ابن عربشاه وکلاویخو لرنینگ ایتیشلریچه اونینگ اوزوک مهریده اوچ کیچیک حلقه فارسچه شعار بیلن بیتیلگن (راستی رستی) (کوچ عدالت ده دیر).
اوچ حلقه مساله سیگه کیلسه ک بو کوپ مملکتلرده الهی و سرلی سنه لنگن . 3 رقمی علاوه مضمونلرده بو ظفر و بخت رمزی صفتیده ایشله تیلگن . 3 رقمنی اوزینی اوزیگه کوپیتیریب سماوی ( 9 ) رقمنی آلیش ممکن دیب حساب لگنلر. بو مهرامیرتیمورنینگ بعضی ضرب اوریلگن تنگه لریده هم اوچره یدی.
صاحبقران امیرتیمورنینگ اوزوک و باشقه تاریخی اثرلری قه ییرده سقله نیشیدن قطع نظر، مدنیتیمیزافتخاری، بویوک توران – تورکستان و برچه جهان خلقلری بای مدنی میراثی حسابلنه دی.
عزیز و حرمتلی اوقو چیلر!
اوشبو مقاله نینگ بیرینچی قسمی افغانستان و اوزبیکستانده باسیلگن بولسه ده، حاضرکی ایکینچی قسمی مفصل معلوماتلربیلن سیزلرگه تقدیم ایتیلدی.

مقاله مؤلفلری:
عبدالله (تاشقین)، سویدن.
پیرمحمد شیرمحمد اوغلی، خلق آرا یونسکومکافاتی ایگه سی، اوزبیکستان.

 

 

 

 

 

 


شو موضوعده




۱۳۸۹
قوس
۱۱





ستاکهولم، سویدن

info@baborshah.com