صحبت منوروف

اوزبیکستان حقیده

نوروزبیره می

درنگی بر تجلیل از جشن باستانی نوروز

|
|
۲۶
حوت
۱۳۹۳

alt

محمد همایون سرخابی

 

درنگی بر تجلیل ازجشن باستانی نوروز

 

گرامیداشت از جشن باستانی نوروز که ریشه عمیقی در تاریخ و فرهنگ کهن ما دارد ، در حقیقت ارج گذاری و احترام به آن کار نامه های شکوهمند گذشته گان ماست که در ایجاد تمدن پر بار امروزی منطقه و جهان نقش ماندگاری داشته اند .

با غرور و سربلندی باید یاد آور گردید که ، این آیین پرافتخار ، بخشی از حماسه جاویدان آن بزرگ مردان فرهیخته و دانشمندان بی بدیل منطقه و بخصوص میهن عزیز ماست که در ابداع پدیده های بکر علمی ، از جمله گردش آفتاب ، زمین ، ماه و ستاره گان و تعیین مدار نجومی آن با شمارش دقیق چهار فصل ، روز ، هفته ، ماه و سال ، نقش ماندگاری در تاریخ علم هیئت و نجوم  جهان و غنای فرهنگی بشریت داشته اند .

در رصد خانه بزرگ و تاریخی گرینویچ شهر لندن انگلستان که تعیین اوقات همه مناطق جهان از آن منشا میگیرد، نام نامی یگانه فرزند برومند مشرق زمین و جهان اسلام میرزا الوغ بیک شاهنشاه علم پرور و مولف «زیچ کورگانی» در آن رصد خانه و کره ماه در کنار نام های دیگر مخترعین و دانشمندان سترگ جهان به خط زرین ثبت گردیده گواه روشن این حقیقت میباشد .

ادوارد گیبن مورخ شهیر انگلیس در جلد دوم کتاب سقوط امپراطوری روم خویش نوشته است ،  زمانیکه طغرل شاه سلجوقی 423 هجری شمسی زمام امور خلافت اسلامی ممالک عرب و عجم را عهده دار شد تجلیل از جشن نوروز را در همه ساحهٔ متصرفاتش امر صادر نمود .

روز باستانی نوروز که سر آغاز روز اول سال میباشد برای بار نخست به شیوه مروج کنونی آن در سال 465 هجری شمسی در عهد سلطنت شاهنشاه مدبّر و خردمند تورک جلال الدین ملک شاه سلجوقی عوض تقویم هجری قمری عرض وجود نمود. چه تقویم هجری قمری که به اساس مشاهده مهتاب تهیه و ترتیب گردیده است، نا هماهنگی های زیادی را در ساحهٔ قلمرو آن شاهنشاه علم پرور ببار آورده بود. او دستور صادر نمود تا تقویم جدیدی به اساس محاسبات دقیق علم ریاضی، علم رصد و علم هیئت و نجوم ترتیب و عوض تقویم هجری قمری که بروئیت هلال تهیه شده است جایگزین ساخته شود .

منجمان بزرگ، دانشمندان سترگ علم هیئت، ریاضی و رصد از هر گوشه و کنار ساحهٔ امپراطوری او، چون ابوالمظفر اسفزاری هروی ، عمر خیام ، ابوالحسن لوگری، عبدالرحمن خازنی و دیگران گرد هم  جمع شده، تقویم جدید هجری شمسی را که به تقویم جلالی نیز شهرت دارد، تهیه و تقدیم شاهنشاه نمودند .

حضرت خواجه حافظ شیراز به پاس این ابتکار خردمندانه و بزرگ او میفرماید :

 

زخطت صد جمال دیگر افزود --- که عمرت باد صد سال جلالی

 

برای نخستین بار آغاز سال و روز نوروز که سر آغاز فصل بهار نیز میباشد ، با اساس محاسبات ژرف مشخص و تعیین گردید که خوشبختانه از آن زمان تا کنون در کشور های افغانستان و ایران از تقویم هجری شمسی استفاده صورت میگیرد .

شاعران وقت در وصف این شاه خردمند سروده اند :

 

سایهٔ یزدان ، ملک شاه ، آفتاب خسروان

شهریار   کامران   و   پادشاه    کامگار

آن شهنشاهی که هست اندرعرب اندرعجم

از  مبارک  دست  او   تیغ و قلم  را  افتخار

اندران  وقتی  که  ایزد  شخص  آدم  آفرید

این جهان فرمان عدلش را همی کرد انتظار

 

بزرگداشت از روز اول سال در سایر نقاط جهان از جمله کشور های عرب نیز معمول و مروج  بوده و نخستین روز سال را که به روز اول ماه خونین محرم مصادف میباشد، گرامی میدارند. در سایر قاره های جهان چون آمریکا، اروپا، استرالیا و افریقا، روز اول سال را که برابر به اول ماه جنوری میباشد طی مراسم خاص و با شکوهی گرامی داشته و از آن تجلیل شایانی به عمل می آید . همچنان هندوان جهان نیز روز اول سال را که با جشن هولی برابر است، با آتش افروزی و پریدن روی شعله های آن، رنگ پاشی ها و استفاده از رنگ های مختلف و بخصوص رنگ سرخ و سبز و زرد و آب پاشی ها ، رقص و شادمانی ها تجلیل مینمایند . زیرا در دین هندوان رنگ سرخ علامت ( برهما ) خالق همه مخلوقات ، رنگ سبز علامت ( شیوا ) خراب کننده همه موجودات و رنگ سبز علامت ( ویشنو) محافظ و آمر کائنات است که در مجموع هر سه رنگ علامت خدایان هندو ها میباشد .

اگر به دوره های مختلف تاریخ و حوزه های تمدن فرهنگی گذشته گان پر غرور ما نظر اندازی گردد، تجلیل از جشن نوروز در زمان حکم روایی شاهنشاه و سپهسالار بزرگ جهان اسلام سلطان محمود غزنوی  فرزند برومند تورک و دود مان فرهنگ پرور او از این روز تجلیل شایانی به عمل آمده که نظیر آن کمتر در تاریخ  منطقه ثبت شده است .

عهد سلطان محمود غزنوی که پر بار ترین دوران زمامداری جهانگشایان جهان اسلام شناخته شده و اکنون بعد از گذشت یکهزار سال به شهر غزنه افتخار پایتخت تمدن و فرهنگ اسلامی به امانت داده شده، صد ها شاعر، نویسنده، مورخ، اهل کسبه و خنیاگر جهت خشنودی سلطان و دسترسی به بخشش و صله های بزرگ شاهانه در مدح سلطان و روز نوروز سروده های ناب و دست آورد های ماندگاری از خود بجا گذاشته اند، که زیبا ترین سروده ها در وصف بهار در همین عصر سروده شده و میتوان آن را در اشعار زیبای فردوسی، انوری، فرخی، عنصری، مسعود سعد، ناصر خسرو، سنایی و غیره دریابیم که چنین سروده های ناب در هیچ حوزه فرهنگی منطقه ثبت نشده است .

فرخی در وصف بهار گوید:

 

از این فرخنده فروردین و خرم جشن نوروزی

نصیب خسرو عادل، سعادت باد و پیروزی.

 

در کشور عزیز ما افغانستان جشن نو روز که به میله عنعنوی گل سرخ و روز دهقان نیز شهرت دارد، در شهر کابل و سایر ولایات کشور و بخصوص در شهر باستانی مزار شریف مرکز ولایت بلخ با برافراشتن جندهٔ شاه ولایتمآب در کنار آرامگاه حضرت علی ابن ابو طالب طی مراسم خاصی تجلیل به عمل می آید .

مورخان را عقیده بر این است که تابوت مطهر خلیفه چهارم اسلام جهت حفاظت و دور نگاهداشتن از نظر خوارج به تقاضای امام جعفر صادق نواسه خلیفه چهارم توسط ابومسلم خراسانی از نجف اشرف طور پنهانی به بلخ انتقال و در خواجه خیران بلخ مدفون گردیده است . قرار معلوم در زمان حکم روایی سلطان سنجر سلجوقی 540 هجری شمسی آرامگاه خلیفه چهارم در جایگاه کنونی آن در شهر مزار شریف به شکل اساسی و پخته اعمار گردیده بود، مگر در زمان استیلای چنگیز خان مغول بنای حضیره و آرامگاه مولای متقیان بکلی ویران ، منهدم و نابود گردید .

ولی در سال 850 هجری شمسی در زمان سلطنت سلطان حسین میرزا بایقرا شاهنشاه بزرگ تورک بعد از دریافت لوحه سنگ و اسناد معتبر، آرامگاه امیر المومنین به شکل کنونی آن در شهر مزار شریف تحت نظر شخص وزیر خردمند او امیر علیشیر نوایی ، دانشمند سترگ، سیاستمدار بزرگ، نویسنده و شاعر توانای زبان اوزبیکی و دری دوباره ساخته شد که امروز به زیارتگاه خاص و عام مردم مبدل گردیده است .

جشن باستانی نو روز از زمره روز های تاریخی مردم منطقه و کشور ما است که  با هیچ کیش و آیینی ارتباط ندارد . نوروز تحفه گرانبها و آغازگر زیبایی طبیعت است که پیام شادی و آغاز زندگی نوین را با خود به ارمغان دارد . در سرزمین کهن و باستانی ما افغانستان طی سده ها جشن نوروز را که مظهر شکوفایی و تلاش انسان در نبرد با طبیعت دانسته شده با شور و هیجان زیادی تجلیل مینمایند. گرامیداشت از روز باستانی نو روز توسط بزرگترین جهانگشایان جهان اسلام چون غزنوی ها سلجوقی ها ، غوری ها ، خوارزمشاهیان، تیموریان، شیبانیان، صفویان، بابریان، شیبانیان، اشتر خانیان، افشاریان  و قاجاریان که همه تورکتبار هستند، به شکل شایسته آن صورت گرفته است . بناً آن عده گروه های افراطی  و عناصر جاهل و ناآگاه از تاریخ پر بار منطقه و میهن به خطا رفته ، تجلیل از روز نو روز را ضد ارزش های اسلامی میدانند که سخت تکان دهنده و رنج آور است .

ظهیر فاریابی میفرماید :

 

میمون و خجسته باد بر تو

نوروز بزرگ و روز تحویل .

 

هر روز تان نوروز -  نوروز تان پیروز

 

محمد همایون سرخابی از لندن

21 ماه مارچ 2015

 


شو موضوعده









ستاکهولم، سویدن

info@baborshah.com