صحبت منوروف

اوزبیکستان حقیده

نوروزبیره می

صاحبقران نینگ 676 ییللیگی مناسبتی بیلن

|
|
۲۳
حمل
۱۳۹۱

قشقه دریا ولایتی، شهر سبز تومنی

یوکسک و حشمتلی « آق سرای » قصریدن قالگن خرابه لر آلدیده، صاحبقران تیمورگه قوییلگن هیکل

شرعی جوزجانی

 

امیر تیمور- بویوک مدنیت اساسچیسی


موندن 676 ییل بورون، 9 - اپریل کونی امیر تیمور بن تَرَه غَی بهادر قشقه دریاده گی شهر سبز نینگ خواجه ایلغار قشلاغیده، قشقه دریا وادی سیده گی برلاس اولوسی نینگ باشلیغی بولگن تَرَه غَی بهادرعایله سیده توغیلدی. آنه سی ایسه تکینه خاتون اسملی عیال ایدی.

آته سی اوز زمانه سی نینگ آبرو- اعتبارلی، ضیالی، اوزیگه توق شخصلردن بولگن. روس عالمی یاکوبوفسکی "امیر تیمور// تاریخ سواللری" (1946 ییل)  ناملی کتابیده یازه دی: «طبیعی که تیمور یاشلیگیده عایله سیده یخشی تعلیم و تربیه کورگن. کوپچیلیک ادبیاتلرده اته یلب اونی "سواد سیز" ... "ظالم" شاه صفتیده تصویرلنشی حقیقتگه توغری کیلمیدی».

شورالر دولتی تاریخچیلری، اوشبو علم و مدنیت حامیسی بولگن اولوغ انساننی قاره لب، عقل و منطققه توغری کیلمیدیگن ناروا بهتانلرنی اونگه نسبت بیریب کیلدی. اما مستقللیککه ایریشگندن کیین اوزبیکستان دولتی، اوزبیکلر و برچه تورکی خلقلرنینگ افتخاری بولمیش امیر تیمور یوزیگه اورلگن قاره پرده لرنی آلیب تشلب، اونینگ حقیقی سیماسینی جهان اهلیگه کورستدی. تاشکینت شهری مرکزیده امیر تیمورنینگ عظمتلی هیکلی اورنه تیلیب، منطقه "امیرتیور خیابانی" دیب اتلدی. شونینگدیک سمرقند، شهر سبز و باشقه جایلرده اونینگ صلابتلی مجسمه لری قد کوتریب، خیابانده "تیموریلر تاریخی دولت موزیمی" چیرایلی و شکوهلی بناسی قوریلدی. "امیر تیمور خلق ارا جمغرمه سی" (فوندی) تاسیس ایتیلیب، هر ییل اونینگ توغیلگن کونینی طنطنه لی مراسملر، علمی سیمینارلر  و کنفرانسلر بیلن نشانلش عنعنه گه ایلندی.

حقوق فنلری دوکتوری پروفیسور حلیم بابایف "اوزبیکستان دولتچیلیگی تاریخی" بیرینچی کتابیده یازیشیچه  "امیر تیمورنینگ نامینی، اونینگ دولتینی دنیاگه کینگ ترقه تیشده  یونسکو تامانیدن 1996 ییلنی امیر تیمور ییلی دیب اعلان قیلینیشی کتته اهمیت کسب ایتدی. قرارگه کوره امیر تیمور نینگ 660 ییللیگی یورتیمیزده و خارجی مملکتلرده کینگ نشانلندی. امیر تیمور اورته عصرلرده دنیاده اینگ کتته و کوچلی دولت قورگن شاه صفتیده تفریفلندی".

کتاب مؤلفی تیمورنینگ دولتی و کوپ قیرره لی شخصیتیگه بغیشلب کوپلب کتابلر، علمی مقاله لر، دیسسیرتتسیه لر یازیلیب، اونینگ توزوکلرینی نشر ایتیش و خلق ارا مقیاسده کنفرانسلر و سیمینارلر اوتکزیش و اونگه تیگیشلی باشقه کوپ ایشلرنینگ تشبثکاری اوزبیکستان پریزیدنتی اسلام کریموف بولدی دیب تاکیدلیدی.

امیر تیمور "شرق رنسانسی" (اویغانیش دوری) ایککینچی باسقیچی نینگ باشلاوچیسی صفتیده شونداق بیر اولوغ و پارلاق مدنیت پایدیواریگه اساس سالدی که، اونینگ یاغدولری تورکستاندن خراسان، ایران و هندوستان یریم آرالیگه چه ییتیب باردی و بو کینگ منطقه ده یشاوچی برچه خلقلر و ملتلر اوندن بهره آلدیلر. تورکستان، خراسان، ایران و هندوستانده بیش یوز ییل دوام ایتگن تیموریلر سلاله سی حاکمیتی ، مادی و معنوی مدنیت، فن و کلتورنی شو درجه ده یوکسک پاغنه لرگه کوتردی که اولردن آلدین بشقه هیچ بیر سلاله گه میسر بولمگن ایدی. تورکستان اینیقسه سمرقند و شهر سبزده، افغانستان اینیقسه هرات و مزار شریف شهرلریده، هندوستان اینیقسه دهلی، آگره و بشقه کوپ شهر و ایالتلرده، پاکستانده گی لاهور شهریده، ایران نینگ مشهد شهریده حاضرگه چه قد کوتریب تورگن کوپ تاریخی آبده لر، علمی مرکزلر بنالری اوزعظمتی و کوزلرنی قمیشتیروچی گوزللیگی بیلن تیموریلر و اونینگ ادامه چیسی بولمیش بابریلرمدنیتی نی جهان اهلیگه کوز- کوز قیلیب تورماقده.

تیمور و اونینگ اولادلری برچه ملتلرنی استثاسیز حمایه آستیگه آلیب، هیچ قنداق تعصب سیز، بغری کینگلیک بیلن اولرنینگ ملی اودوملری، عرف و عنعنه لری وتیللرینی حمایه قیلیب کیلدیلر، اینیقسه فارس تیلی اولرنینگ حامیلیگی سیز زوال یولیگه کیتگن بولردی. بو اورینده بیز امیر تیمور وتورکی خلقلرگه قرشی کوپ تهمتلر نسبت بیرگن ایرانلیک مشهور محقق دوکتور ذبیح الله صفانینگ "ایرانده ادبیات تاریخی" کتابی (بیشینچی جلد بیرینچی بولیمی) دن بیراعترافینی کیلتیره میز. دوکتور صفا نینگ یازیشیچه، تیموریلر وکورگانیلرنینگ ایجادی وحمایوی سیاستی بولمگن صورتده، فارس تیلی یامان حالتگه توشیب قالردی. او قوشیمچه قیلیب یازه دی:  « بحقيقت بايد گفت  که نهضت دوران کورگانيان هند درادب فارسی نجاتبخش واقعي شعر وادب فارسی از زبونی ورهايی دهندۀ آن ازتنهايی وانخذال بود ». (کتاب نینگ 450 بیتی). وقوییده گیدیک اعتراف ایته دی:"لشکرکش قهاری چون تیمور همچنان که قدرت سلالۀ تیموری را پیریزی کرد، توجه سلالۀ خودرا به هنر وادب نیز آغازنمود و بانی چنین کار دردولت بود".

امیر تیمور بوتون تورکستان رهبری صفتیده حاکمیت تیپه سیگه کوتریلگندن سونگ،  تورکی خلقلرنینگ ملی اودوم وعنعنه لریگه تینگن حالده برچه دولت ایشلرینی کینگاش (شورا) اساسیده عملگه آشیریشنی اساسی پرنسیپ قیلیب آلگن ایدی. روس عالمی  د. لگوافیت یازیشیچه "اروپاده اساسی قانون تصوری هم موجود بولمگن بیردورده، "وحشی" دیب اتلگن بو انسان نینگ دولتیده توزوکلر موجود ایدی و تطبیق ایتییلردی". تیموریلر دولتی نینگ اساسی قانونی بولمیش "تیمورتوزوکلری" ده یازیلیشیچه امیر تیمور دولتی نینگ توققیز اولوشی (حصه سی) کینگاش وبیراولوشی قیلیچ یاردمیده برپا ایتیلگن ایدی. شونینگ اوچون او، هربیرایشنی کینگاش بیلن بجردیم، اولرنینگ فقط بیر قسمینی قیلیچ آرقه لی عملگه آشیردیم دیدی. بوحقده بیر عجایب مثال: تاریخی منبعلرگه کوره بلخ شهریده 1370 یاکه 73 ییللده بولیب اوتگن کتته قورولتای، اونی بوتون تورکستان –  ماوراؤالنهر نینگ یگانه حکمداری قیلیب سیله دی. قورولتایده تورلی – تومن مملکت معمالری، مالی مسئئله لرو قوریلیش ریجه لری کوریب چیقیلیب، اشتراکچیلر کیلیشوویدن سونگ، اولر تطبیق قیلینیب کیلگن ایدی.

تیمور حیاتی و فعالیتلری حقیده شرق و غرب منبعلریگه اساسلنیب کینگ کولملی تحقیقات آلیب بارگن فرانسه لیک مشهور عالم پروفیسور لیوسین کیرین قوییده گیدیک فکر بیلدیره دی: "تیمور بوتون حیاتی دوامیده عادل ایدی. جنایتکارنی اونینگ دولت ارکانلری بیلن علاقه سی، منصب وبایلیگیدن قطع نظر، قطعیت بیلن جزالردی". شونینگدیک او تأکیدلیدی: "تیمور بیک برچه دینلر رهبرلری و عالملرنی حرمت قیلیب کیلگن... حسودلر تیمورنینگ صلح و سلام طرفداری، صنعت و هنر حامیسی و ایزگو ایشلر تشبثکاری ایکنلیگینی کورالمیدیلر... اونوتمسلیک کیرک که تیمور بیر شفقتلی جهانگیر ایدی، اوزی نینگ برچه یوریشلرینی، معنویت معیارلرینی آیاق آستی قیلمسدن عملگه آشیرکن".

تیمورنینگ اشدی دشمنلریدن بولگن "عجائب المقدور فی تاریخ تیمور" کتابی نینگ مؤلفی

ابن عربشاه، کتاب نینگ اولیدن آخریگه چه تیمور اوستیدن مغزابه ساچیب، اونی قاره لب کیلگن بولسه هم، تیمور نینگ خصوصیتلریگه بغیشلب یازگن بیر کیچیک فصلده، وجدانی اویغانگن حالتده بولسه کیرک، اونینگ حقیده بیر قطار حقیقتلرنی ایتیب اوته دی. بیز اولردن ایریملرینی کیلتیره میز:

" اونینگ تفکر دریاسی چیگره سیز ایدی. هردایم اوز اولکه سیده قانونلرنی عملگه آشیرردی. حکمت و جدل ده ابن سینادن آلغه یورردی و منطقده یونانیلرنی آرتده قالدیرردی. او هیچ قچان هوا و هوسگه بیریلمسدی، راستلیک و توغریلیکنی ضرریگه بولسه هم یخشی کورردی. اونینگ مجلسلریده بیراوگه ناسزا ایتیش، اسیرلیککه آلیش، قان توکیش، باشقه لر ناموسیگه تجاوز و غارت قیلیش حقیده گپیریش ممکن ایمس ایدی"

"تیمور، کامل عقل و حیرتلنتیروچی ادراک، یارقین اقبال، ایزچیل اراده و قطعی فکر ایگه سی ایدی. اوزی نینگ پارلاق فکرلری بیلن، یارقین یولدوزلرگه یول کورسه تردی و انسان، یولدوزلر(بخت یولدوزلری) اونینگ فکر و اراده سیگه موافق حرکت قیلیب، هدفگه باریب تیگه دی دیب تصور قیلردی".

صاحبقران تیمور1405 ییل 18 فبروری کونی حیاتدن کوز یومدی. او، اوز وفاتیدن آلدین اوغیللریگه وصیتنامه قالدیرگن ایدی. اوندن ایریملرینی کیلتیره میز:

- ملت نینگ اولوغ مرتبه سی و سعادتینی سقلماق اوچون سیزلرگه قالدیره یاتگن وصیت

و توزوکلرنی یخشی اوقینگ، اصلا اونوتمنگ و تطبیق ایتینگ.

- ملت نینگ درد لریگه درمان بولماق وظیفنگیز در.

- ضعیفلرنی قوریقلنگ، یوقسیللرنی بایلرظلمیگه تشله منگ.

- عدالت و آزادلیک (اولکه آزادلیگی) دستورینگیز، رهبرینگیز بولسین...

- آره لرینگیزگه نفاق تخملری ایکیلمسلیگی اوچون کوپ دقتلی بولینگ. بعضی بیر دشمنلرینگیز نفاق اوروغینی ساچیب اوندن فایده لنیشگه چلیشه جکدورلر.                                                                                                          - سیزگه وصیتلرده فقط  اداره شکلی، اونینگ ایلکولرینی کورستدیم. بولرگه صادق قالسنگیز،    تاش باشینگیز گه توشمس.

( امیر تیمور اوگیتلری. تاشکینت، ، 1992 ییل، 60-61  بیتلر).

 

 

 

 


شو موضوعده



۱۳۹۳
جوزا
۱۹


۱۳۹۰
حمل
۲۸




ستاکهولم، سویدن

info@baborshah.com