صحبت منوروف

اوزبیکستان حقیده

نوروزبیره می

کتاب«تورکان افغانستان» اثر تورکولوگ معروف سویدن گونار یارینگ




«مسير قابل ملاحظۀ بين کابل و پشاور وشمال دريای کابل، همچنان شرق سلسله کوه های سپين غر، تا ورود افغانها دراين منطقه، توسط تورکها مسکون بود».

(Raverty)


دررابطه به کتاب "تورکهای افغانستان"
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

به قلم دپلومات برجسته و تورکولوگ معروف سویدن شادروان گونارینگ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

به تمام روشنفکران هموطن معلوم است که خود برتر نگرها و آریا پرستان، موجودیت تورکان افغانستان را دراین زادگاه بومی شان نادیده گرفته، پیوسته تلاش کرده اند با استفاده ازدلائل ومنابع غیرموثق ونیز تأویل وتفسیر حقائق غیرقابل انکار، مناطق مسکونی آنانرا محدود و تعداد نفوش شانرا به تناسب سایر اقوام کشور ناچیز نشان بدهند.

درین قرینه سازی برخی از مروّجین مفکورۀ آریانای افسانوی و نظریه پردازان "یوروپ سنتریزم" که درجهان تنها ملل اروپایی و اقوام به اصطلاح هند و اروپایی را آفرینندگان دانش و فرهنگ میدانند و نقارۀ میان تهی برتری نژادی آریائیان افسانوی را به صدا درمیآورند وبرخی مستشرقین آریانا پرست، آب به آسیاب آنان ریخته، درتألیفات متعدد خود به پوشاندن حقایق تاریخی درزمینۀ موجودیت فعال تورکان کشورما از هیچگون سعی وتلاش دریغ نکرده اند. حتی مؤرخان نامی کشورچون مرحوم غلام محمد غبار و عبدالحی حبیبی نیزازتآثیراندیشه های آنان دور نمانده است.

دولتهای افغانستان هیچگاه نفوس شماری متکی برواقعیت و بیطرفانه انجام نداده و احصائیۀ دقیق ملیتهای ساکن کشوررا اعلان نکرده است. چونکه بیان حقیقت درین زمینه باسیاست مبتنی برتبعیض وستم آنان مغایرت دارد.

بااین هم اولین تلاش برای شناسایی محل سکونت اقوام وقبائل شمال کشورازجمله تورکان وتخمین نفوس آنان بیش از ۸۰ سال قبل توسط برهان الدین کشککی به عمل آمده. او که به معیت وزیر دفاع وقت سردار محمد نادر به ولایات قطغن وبدخشان سفرکرده بود، معلومات نسبتا مفصلی درزمینه گردآوری کرده که بعدا زیر عنوان "رهنمای قطغن وبدخشان یعنی ملخص سفرنامۀ ۱۳۰۱ سپهسالارغازی سردارمحمد نادرخان وزیر حربیه، مرتبۀ جناب مولوی برهان الدین خان کشککی" به طبع رسیده است.
معلوم نیست نادرخان به کدام منظور به جمع آوری این معلومات دستور داده است. شایدهم به منظور یافتن منطقه های مناسب وزمینهای حاصلخیز برای اسکان ناقلین وارزیابی تناسب نفوس وروحیۀ باشندگان این مناطق. این حدس ما کاملا منطقی ومطابق واقعیت است. به دلیل اینکه پنج سال بعداز نشر این سفرنامه، "نظامنامۀ ناقلین بسمت قطغن" که در ۲ ۱ ماده تدوین شده بود، درسال ۱۳۰۶ در مطبعۀ شرکت رفیق به چاپ رسید و به اسکان کوچیان صبغۀ قانونی داده شد ومطابق این قانون حاصلخیزترین اراضی ولایت بزرگ آنوقت قطغن و بعدا ولایات دیگر تورکستان با امتیازات بزرگ با قبالۀ شرعی دراختیارداوطلبان اقامت درشمال ازقبائل ساکن ولایات مشرقی وجنوبی باحفظ مایملک شان دروطن اصلی شان قرارداده شد.

گونار یارینگ دررابطه به سیاست دولت درین زمینه دلیل ایوین ( Iven ) را ذکر مینماید"طبق نوشته وی اين حالت از سبب سياست داخلی دولتها بوده است. چنان که به قبايل وفادار به دولت هديه ها داده ميشد و قبايل سرکش و شکست خورده به نواحی دوردست انتقال مييافتند. به گونۀ مثال ايوين ميگويد که درسال ۱۹۲۴م امان الله خان بخش بزرگی از قبيله منگل را که مخالف او بودند از مرزهای هند ( البته هند برتانوی سابق ومرزهای کنونی پاکستان – ش.ج ) به ولايات شمال هندوکش کوچ داد".

مکث ما روی این سفرنامه بخاطر این است که تورکشناس معروف و دپلومات برجستۀ کشورسویدن، نویسندۀ کتاب ارزشمند «تورکهای افغانستان ـــ تلاش مقدماتی درجهت دسته بندی تورکهای افغانستان»، علاوه برمعلومات ومشاهدات شخصی خود این کتاب را مبنای کارخویش قرارداه واثرارزندۀ خود را به رشتۀ تحریر کشیده است. البته برای او انگیزۀ سیاسی کارکشککی واجد اهمیت نبوده است.

یارینگ درکارخودازتحقیقات خاورشناسان بنام غرب وشوروی و بعضا دانشمندان شرق استفاده کرده ودر موارد لازم آنهارا مورد انتقاد نیز قرارداده است. او مقصد اصلی خودرا از نوشتن این کتاب چنین توضیح میدهد:

"مرام کارکنونی ارائۀ تصويری ازمردمان تورکی زبان افغانستان بر پايۀ معلومات دست داشته از منابع پراگنده در بارۀ کشور و مواد گرداوری شده در سال ۱۹۳۵م توسط من دراين کشورميباشد. مشخص نمودن خصوصيات مردمان تورکی زبان افغانستان از ارزش ويژه يی برخورداراست، زيرا اين کشورمرزهای جنوبی مردمان تورکی زبان را تشکيل ميدهد" (پاورقی نمبر۱: "ملاحظه شود، پيشگفتاراثرمن "متنهای اوزبیکی از تورکستان افغانی" ۱۹۳۸).

یارینگ ازهمان آغاز علاقمند زبان تورکی واقوام تورکی تباربوده، طوریکه تیزس دوکتوری خودرا درموضوع "مطالعاتی درآواشناسی تورکی شرقی" نوشته است. او به سایقۀ علاقمندی به تورکها وزبانهای تورکی، قبل از جنگ جهانی دوم به افغانستان سفرکرد واطلاعات ارزشمندی دربارۀ افغانستان، تورکهای افغانستان وفرهنگ آنان جمع آوری کرد و نتیجۀ مطالعات خودرا درکتابهای "افغانستان نوین" درسال ۱۹۳۷، "متنهای اوزبیکی ازتورکستان افغانی" درسال ۱۹۳۸ و"تورکهای افغانستان" درسال ۱۹۳۹ به چاپ رسانید.

علاقۀ مفرط او به تورکی وتورکها انگیزۀ آن شد که کلمۀ تورکی "یارینگ" راکه به معنی (دوست تو) میباشد، به صفت جزء نام خورد برگزیند وبه نام گونار یارینگ شهرت یافت.

اومینویسد: "درزمان ما تورکها دربخشهای شمالی افغانستان- مرزهای جنوبی مسکن اصلی شان که به هندوکش میرسد، سکونت دارند. این منطقه تورکستان افغانی یا چهار ولایت نامیده میشود" و علاوه میکند"بخش عمدۀ مردمان تورکی زبان اوزبیکها بوده که در سدۀ ۱۹خان نشینیهای نیمه مستقل را درتورکستان افغانی پایه گذاری کردند ودیگر تورکمنها هستند. به شمارکمترقزاقها، قره قلپاقها، قیرغیزها و قبائل دیگر موجوداند".

"اوزبکها در بخشهای شمالی افغانستان، مناطقی که اکثرا تورکستان افغانی، ناميده ميشود، سکونت دارند. اوزبکها بيشتر در شهرها و قشلاقها زندگی مينمايند، وبه تجارت، دهقانی يا صنايع دستی مشغول اند. دراينروزها اوزبکها خيلی کم به شکل کوچی حیات بسرمیبرند".

گونار یارینگ برطبق نظرخانیکوف و خوروشکین،۹۷ و یا ۷۲ قبیلۀ اوزبیکهارا بخاطر تفاوتهای آنها ذکر میکند ومتذکر میشود که این مسئله به پژوهشهای تازۀ دقیق نیازدارد و نیز دربارۀ قبائل تورکمنها ودسته بندی قبیلوی آنها معلومات میدهد وعلاوه میکند "دوراز امکان نیست اینکه جمعیت اوزبیکها درقسمت جنوبی هندوکش موجود باشند. برنس مینویسد که سیغان درشمال بامیان توسط یک اوزبیک اداره میشد...موهن لال که درآن زمان به بامیان سفر نموده است گزارش میدهد که ساکنان شهر سیغان تورک بوده وکلاه های تکه یی نوکدار به سر میکنند".

تورکشناس سویدی گونایار یارینگ درکتاب خود تحت عنوان فرعی"تورکها در شرق افغانستان" معلومات جالبی ارائه مینماید و مینویسد: «اطلاعات ديگری دربارۀ جمعيت تورکی زبانها يا رد پای آنها در افغانستان دردست است، اما اينکه به کدام مردم تورکی زبان يا قبيله متعلق اند، ذکری نشده است.

راورتی (Raverty) درمورد تورکهای شرق افغانستان اطلاعات بدست ميدهد. او مينويسد که " مسير قابل ملاحظۀ بين کابل و پشاور وشمال دريای کابل، همچنان شرق سلسله کوه های سپين غر، تا ورود افغانها دراين منطقه توسط تورکها مسکون بود. اين موضوع را موجوديت نامهای تورکی متعدد مناطق و زبان تورکی تاييد مينمايد." مانند شماری از قبايل افغان مثلا غلجی بايد منشأ تورکی بعضی قبايل را دراين منطقه در نطر داشته باشيم. پژوهشهای جديد با روشن ساختن مطالب مهم در اين زمينه، به همين گونه درباره کوهستان وکوهدامن که بعدتر ذکر ميگردد، کمک خواهد نمود. 
راورتیRaverty در جمله مناطقی که که تورکها درآن ساکن اند، از ننگرهار مربوط جلال آباد نام ميبرد.
گفته برنسBurnes که تورکها در کوهستان ساکن اند توسط ميسن (Masson) تاييد گرديده است. او مينويسد... 
ساکنان خواجه خدری در حال امتنان از پدرکلانهای شان که سکونت خودرا در منطقه مديون انها هستند، در مورد اسلاف خود سخن زده خودرا تورک ميدانند وتنها ساکنان کوهستان اند که به تورکی حرف ميزنند».
او می افزاید "...درزمان برنس درسرپل حکمرانی ازقبیلۀ اچه مه یلی شهررا اداره میکرد که به ذوالفقار شیری مشهوربود".

باید گفت که نام درست این حکمدار "ذوالفقار شیر" است. او بناکنندۀ بالاحصار تاریخی شهرسرپل وپدر میرمحمودخان بیلربیگی بود که بعضا شبرغان وآقچه را نیز درتصرف داشت وبا محمد امین بیگ، بیگ تاشقورغان دوستی وقرابت داشت. او کار باقیمانۀ قلعه را به پایۀ تکمیل رسانید. اشعاری که به مناسبت اعمار این بنای عظیم توسط چندتن ازشاعران وقت با قید تاریخ اعمارسروده شده بود، درنزد من وجودداشت که متاسفانه دراثر حوادث سالهای اخیرمفقودشده است. زندگی وفعالیتهای جنگی ذوالفقارشیر وپسرش میرمحمود بیکلربیگی توسط یک شاعرتوانای سنگچارکی بنام نجم الدین ذاکر درسال ۱۲۶۸ قمری به وزن شهنامه دربیش از دوهزاربیت به رشتۀ نظم کشیده شده که یگانه نسخۀ خطی آن درکتابخانۀ کاندید اکادمیسین دوکتورمحمد یعقوب واحدی جوزجانی (کتابخانۀ علیشیر نوایی درسرپل) موجود میباشد ومن دررسالۀ "مشاهیر وسخنوران سرپل" که دررروزنامۀ بیدار مزارشریف در سال۱۳۳۵ طور مسلسل به نشر رسیده درین باره معلومات داده ام. درینجا دو بیت ازیک بخش مثنوی اورا که درتوصیف شهرسرپل سروده شده، طورنمونه ذکر مینمایم:

سرپل لقب جوزجانان بنام 
ملک پاسبان آستان امام

اگرچند بلخ است ام البلاد
که گویا چنین بلده هرگز نزاد

قلعۀ مستحکم سرپل درنقطۀ مرتفع مرکزشهر موقعیت داشت ومشرف به دریای سرپل بود وهنگام طلوع آفتاب انعکاس نورخورشید بردریچه های مزین با شیشه های رنگارنگ آن تماشایی بود و توجه همه را به خود جلب میکرد ودر فاصلۀ آن با دریا باغ زیبایی با درختان سطبر و بلند، تفرجگاه شهریانرا تشکیل میداد. باکمال تأسف این بنای تاریخی توسط محمد گل مهمند رئیس تنظیمیۀ سمت شمال به مقصد امحای یادگارهای تاریخی تورکستان به سایقۀ خصومت وتعصب قومی تخریب گردید وباغ اطراف آن به خانان قبیله وگماشتگان شان فروخته شد.

پسرمحمودخان بیکلربیگی سید محمد خان بعدازفتح تورکستان توسط امیرعبدرحمان، یکجا بازعمای دیگر تورکستان به کابل تبعید گردید وپس از چندسال اقامت جبری به قتل رسانیده شد. عکس این زعما درنزد مرحوم استاد محمدکریم نزیهی موجود بودونیت تکثیر آنراداشت.

چون هدف گونار یارینگ ازنوشتن این کتاب فقط پرداختن به مسائل اتنیکی اقوام تورکی، معرفی قبائل ومناطق مسکونی شان وتا حدودی هم تعدادخانواده ها و نفوس شان بوده، به مسائل سیاسی، اجتماعی تاریخی وفرهنگی آنان جز درموارد اندک تماس نگرفته است. بدون تردید مؤلف کتاب مسائل تاریخی وفرهنگی تورکان وطن مارا درآثار دیگر خود به بررسی گرفته است. باید به خاطرداشت که معلومات ارائه شده درمورد تعداد نفوس اقوام تورکی افغانستان به نسبت اینکه ازتمام مناطق تورکستان گردآوری نشده و نیز به دلیل این که ۸۰ سال قبل و بعضا بیش از ۱۰۰ سال قبل توسط برخی شرقشناسا ن روی حدس و گمان قید گردیده، مدار اعتبار نمیباشد.

مؤلف تاجایی که برایش مقدور بوده، اکثرشهرهای مهم صفحات شمال بخصوص قطغن و بدخشان وقریه های مهم آنهارا بانام اقوام تورکی که درآنجاها حیات بسر میبرده اند، تعداد خانواده ها وبعضا نفوس شان یادآوری نموده است. اما قریه های بسیار زیاد ویکتعداد ولسوالی های ولایت های غربی تورکستان را نتوانسته مشمول بررسی های خود بسازد. زیرا درسالهای قبل از جنگ جهانی دوم بادرنظرداشت شرایط امنیتی، خرابی راههای ترانسپورتی وبدون تردید حساسیت محافل حاکمه دربرابراین گونه تحقیقات ناخوشایند برای آنان، برای مؤلف کتاب شادروان گونار یارینگ گشت وگزار به تمام نقاط تورکستان وجمع آوری معلومات دربارۀ تورکان کارآسانی نبوده است. چنانچه کار بررسی اقوام مغل درافغانستان را به آینده موکول ساخته وشناسایی ایماقها نیز تکمیل نشده است.

درهرحال کتاب ارزشمند "تورکهای افغانستان" که درسال ۱۹۳۹ به زبان انگلیسی در شهر لایپزیک جرمنی به نشر رسیده، برای تورکان کشورما از ارزش خاصی برخوردار است. زیرا درعین حالیکه محصول زحمات فراوان و خستگی ناپذیر مؤلف دانشمند آن میباشد، محبت وصمیمیت شگفت انگیزیک انسان دانشمند را نسبت به تورکان جهان ازجمله تورکان افغانستان نشان میدهد.

ما از دوست دانشمند خود محترم دوکتور جلایر عظیمی(دوکتور سعید عظیمی) که باعلاقمندی فراوان وقبول زحمات زیاد این اثر ارزنده را به زبان دری ترجمه کرده و لطف فرموده یک نسخۀ آنرا بابیوگرافی وعکسهای مؤلف دراختیارما (انجمن فرهنگی بابر) قرارداده اند، ازصمیم قلب ابراز تشکر واظهار ممنونیت مینماییم وآرزومندیم برای ترجمۀ کتابهای دیگر او نیز به زبان دری یا تورکی اوزبیکی فرصت بیابند.

درینجا بی مورد نخواهد بود یاد آور شویم که سال گذشته به سایقۀ اخلاص وعلاقمندی "انجمن فرهنگی بابر" به کارهای شادروان گونار یارینگ به زادگاه او شهر"لوند" سویدن سفر کردیم ودر کتابخانۀ اونیویرستی "لوند" با مسئولین فوند بزرگی که او اساس گذاشته ودرجهان مقام سوم را حائزاست ملاقات وکسب معلومات نمودیم. این ذخیرۀ اسناد که بنام مجموعۀ یارینگ مشهور است، محصول زحمات چندین سالۀ خستگی ناپذیر او و متضمن ۵۶۰ اثر تاریخی گرانبها ی مربوط به قرنهای ۱۶ تا ۲۰ است که توسط او درسال ۱۹۸۲ به کتابخانۀ اونیویرستی لوند اهدا گردیده است. اسناد ونسخه های خطی آثار گرانبهایی که او ازتورکستانات بخصوص تورکستان شرقی گردآورده طی فهرستهای مفصل معرفی شده وعموما شواهد زندۀ تاریخ، علم وفرهنگ درخشان تورکها میباشد. مادرذیل آدرس الکترونی مجموعۀ یارینگ را به خوانندگان محترم تقدیم میداریم. علاقمندان میتوانند ازین طریق درزمینه کسب معلومات نمایند:
http://laurentius.ub.lu.se/jarring/

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
عکس مربوط به مقاله درالبوم.




مطالب دیگر در این موضوع


۸ مارچ - خاتین- قیزلر خلق ارا بیرلیک کونی مناسبتی بیلن «بابر کلتوری انجمنی» قوتلاو سوزی ۸ مارچ مضمونی بیلن اوزبیکلر و برچه تورکی خلقلرعیاللری آره سیده بیر نوع اویغونلیک موجود. تورکی خلقلرده عیاللر (خاتینلر) هردایم ارداقلنیب، سیویلیب، اوز قدرو قیمتیگه ایگه بولگن حالده، حرمتگه سزاوار بولیب کیلگن. مرکزی آسیاده گی ایریم قبیله لرده موجود بولگن خاتینلرنی کمسیتیش، قیز تولدی نی عایله اوچون بختسیزلیک دیب اوندن عار قیلیش، عیاللرنی میراث حقوقیدن محروم ایتیب، اجتماعی حیاتده اولرنی بوتونلی ایرککلر قطاریدن چیتلتیش کبی سلبی اودوملر استثنا صورتده بعضا کوزگه تشلنمسه، عموما تورکلرده موجود ایمس. حتی قُلچیلیک شرایطیده هم، چوریلر (کنیزلر) بیلن انسانی مناسبت سقلنگن و ایریم یوکسک دولت اربابلری چوری آنه لردن توغیلکن. اوزبیکلر وتورکی دولتلرده عیاللر کتته اعتبار و موقعگه ایگه بولیب، دولت مصلحتچیسی، شاهلر ووزیرلر اورینباسرلری و حتی مملکت قرالی درجه سیگه کوتریلگنلر. بونینگ یققال مثاللر بیلن کورسه تیش ممکن: ـــ میلاددن ۵۰۰ ییل آلدین اورته آسیا حدودیده یشاوچی ساکلر و مساگیتلر قبیله لری نینگ قرالی، تورکی خلقلرنینگ مشهور ملکه سی توماریس آنه یا که توماریس خاتون جهان مقیاسیده برینچی عیال پادشاه، مثلسیز چیرایلیک ایگه سی بولیشی بیلن بیرگه، کوچلی حربی سرکرده بولگن. او کمال جسارت بیلن اولکه سیگه باستیریب کیلگن و کوروش کبیر!!! دیب اتلگن ایران شهنشاهینی میلاددن ۵۲۹ ییل آلدین کتته اردوسی بیلن تار مار قیلیب، اوزینی اولدیریب باشینی کیسیب آلدیره دی و قانخورلیکدن تویسین دیب اونی قاندن توله بیر طشتگه سالیب قویه دی. ـــ ملک شمس الدین ایلتتمیش نینگ قیزی سلطانه رضیه، آته سی وفاتیدن کیین هندوستانده سلطنت تختیگه اولتیریب، ایککی ییل عدالت بیلن حکمرانلیک قیله دی. ـــ سرای ملک خانم (بی بی خانم) امیر تیمور نینگ سیویکلی خاتینی، صاحبقران حربی سفرلرگه کیتگنده، عملا دولت ایشلرینی باشقریب، کتته بنالر قورردی. تاریخچیلر گواهلیگیده تیمور دولت ایشلری بوییچه او بیلن مکاتبه قیلیب تورردی. ـــ خراسان دیاری نینگ تورکتبار ملکه سی گوهرشاد بیگیم (گوهرشاد آغا) دنیا نینگ ممتاز ملکه لریدن بیری صفتیده حسن و جمال، علم وکمال و سیاست ساحه سیده تینگی یوق عیال ایدی. او دولت ایشلری بوییچه اِیری - شاهرخ میرزانینگ یاردمچیسی و دولت مصلحتچیسی ایدی. گوهرشاد بیگیم و اونینگ تربیه سینی آلگن ایککی اوغلی میرزا اولوغ بیک و بایسنقر میرزا، تورکستان، ایران و خراسان اولکه لریده تیموریلر مدنیتینی ترقتیش بیلن علم و فننی گللب یشنشی اوچون شرایط یره تیب بیردیلر. هرات شهریده او قوردیرگن گوهر شاد مدرسه سی منطقه ده اینگ مهم بیلیم آلیش مرکزیگه ایلنگن ایدی. بو تاریخی مدرسه و باشقه تاریخی آبده لر امیر عبدرحمان و ظاهرخان تامانیدن بوزدیریلیب ییر بیلن یکسان قیلینگن بولسه هم، اوندن قالگن ایریم بنالر جمله دن گوهرشاد بیگیم مقبره سی هنوز هم کوزلرنی قمشتیره دی. ـــ شونینگدیک باشقه تیموری و بابری ملکه لر، هم ایجادی ایشلری و هم حامیلیک فعالیتلری بیلن شرق رنسانسی (اویغانیش) دوری نینگ تمثیلچیلری ایدیلر. زیب النسا بیگیم اوزیدن قالدیرگن شعرلر دیوانی بیلن فارس تیلی و شعریتی رواجیگه اونوتیلمس حصه قوشدی. ـــ فرغانه خانلیگی قرالیچه سی (ملکه سی) ماهلر آییم - نادره بیگیم اوز تورموش اورتاغی- ییتوک شاعر امیرعمر خان "امیر" بیلن بیرگه، تورکی و فارسی شعر و ادب حامیسی ایدی. اولرنینگ سراییده اونلب شاعر و شاعره لر تربیه کورردیلر. تورکی شاعرلر اوز اثرلریده خاتینلرگه حرمت کوزی بیلن قرب، اولرنینگ فضیلتلری حقیده سوز یوریتگنلر. اوزبیک اولوغ شاعری امیر علیشیر نوایی اوزی نینگ بیر شعریده عیالنی قویاشگه اوخشه تیب، قویاش سوزی یعنی "شمس" مؤنث بولگنی اوچون عیالگه اوخشیدی دیدی. او توصیه قیله دی: باشنی فدا ایلا آتا قاشیغا جسمنی قیل صدقه آنا باشیغا علیشیر نوایی، خاتیننی قانونلر اساسیده حرمت قیلینگلر دیب تاکید لگن ایدی: زوجه که اول بولسه انیس حرم شرع طریقی بیله توت محترم لیکن افسوس که تورکی خلقلرده خاتینلرگه نسبتا شو کبی ایرکینلیکلر، قولی لیکلر ویومشاقلیککه اساسلنگن، عرف و عادتلر، قاعده و اودوملر کوپ بولسه هم، خاتینلر، هیچ قچان فیودال دوری نینگ پاتریارکال (عایله ده ایرکک حاکملیگی) توزومی، شونینگدیک تار فکر ومتعصب دین اربابلری یرتگن تار محیطدن چیقیشگه موفق بوله آلمدیلر. اولکه میزده قبیلوی حاکمیت یوزه گه کیلیشی بیلن عیاللرنینگ هم رنج و عذابی آشدی. حیات نینگ برچه ساحه لریده قبیلوی حاکمیت تامانیدن عملگه آشیریلیب کیله یاتگن حقوق بوزرلیکلر، تبعیض و ستم، خاتین - قیزلرنی هم قیین احوالگه سالدی. افغانستان برچه تورکی خلقلری جمله دن اوزبیکلر، تورکمنلر و هزاره لرگه قره تیلگن عداوت وتینگسیزلیک، اولرنینگ اولادلری اینیقسه قیز باله لری نینگ مکتب - مدرسه گه باریب تعلیم آلیش وتربیه کوریشدن محروم قیلیب کیلدی. بوتون مملکت بوییچه بیداد قیله یاتگن وحشیانه ظلم وستم، اینیقسه رادیکال تروریستلر دوریده گی عیاللرنی برچه انسانی و مدنی حقوقلر منجمله ایشلش، تعلیم آلیشدن محروم ایتیب، اویلرگه قملیب اولتیریب، تشقریگه چیقمسلیککه محکوم قیلیش، قانخورلیک، سوراوسیز تاشباران قیلیشلر، اوققه باغلش، کبَل بیلن اولگونچه اوریش، عیاللرنینگ کوکسینی کیسیش، قیز باله لر ناموسیگه تیگیب اولدیریش کبی انسانیت تاریخیده مثلی کم کوریلگن دهشتلی جنایتلر، افغانستاننی بیرکتته ماتمسرا گه ایلنتیردی. مادامیکه افغانستان نینگ برچه ملیتلری، خلق ارا مقیاسده قبول قیلینگن حقیقی دموکراتیک پرینسیپلر اساسیده تینگ حقوقلی دیب قبول قیلینمسه و بو مساوات اساسی قانونده قید ایتیلیب، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و مدنی ساحه لرده، هیچ قنداق استثنا سیز تطبیق ایتیلمس ایکن، مملکتده قبیلوی نظام اوزگرمَی قاله دی و اوزی نینگ طفیلی حیاتیگه دوام بیره دی. افغانستانده اساسی دموکراتیک اوزگریشلرسیز خاتینلر نینگ حقیقی ایرکینلیگینی تأمین قیلیب، اساسی معمالرینی حل قیلیش ممکن ایمس. تینیمسیز کورش و ایزچیل مبارزه آرقه لی پاتریارکال عایلوی مناسبتلر اوزگر- مسدن بورون، خاتین- قیزلرنینگ طبیعی و انسانی حقوقلری خلاده قاله دی و دموکراتیک طلبلریگه عملی جواب بیریلمیدی. "بابر کلتوری انجمنی" رهبریتی، اولکه میزنینگ برچه عیاللری- حرمتلی آنه لر، آپه - سینگیللر و برچه خلقیمیزنی، خاتین- قیزلر خلق ارا بیرمی ۸ مارچ کونی مناسبتی بیلن چین گونگلدن تبریکلب، همه لریگه دموکراتیک ایرکینلیک اوچون کورش یولیده کتته موفقیتلر و عایلوی بخت وسعادت ایستکلرینی بیلدیره دی. "بابر کلتوری انجمنی" رئیسی پروفیسور شرعی جوزجانی اوزبیکلر وتورکی دولتلرده عیاللر کتته اعتبار و موقعگه ایگه بولیب، دولت مصلحتچیسی، شاهلر ووزیرلر اورینباسرلری و حتی مملکت قرالی درجه سیگه کوتریلگنلر. بونینگ یققال مثاللر بیلن کورسه تیش ممکن




ستاکهولم، سویدن

info@baborshah.com